Bạc ta, bạc Thái, bạc 925, bạc xi: những cái tên ở chợ và thực chất của từng loại
Mục “Chất liệu” đã có bài về các ký hiệu đóng trên trang sức, kim loại trong trang sức nói chung, tuổi vàng, đá và ngọc, dây và khoá. Bài này dành riêng cho bạc, kim loại phổ biến nhất trong trang sức giá vừa phải, và cũng là kim loại có nhiều tên gọi chợ búa nhất.
Bạc nguyên chất mềm quá để làm trang sức
Bạc nguyên chất (hàm lượng 99,9% trở lên) rất mềm, dễ móp, dễ trầy, chấu giữ đá không chắc. Vì vậy phần lớn trang sức bạc dùng hợp kim: bạc pha một lượng nhỏ kim loại khác, thường là đồng, để cứng hơn. Hàm lượng bạc được ghi bằng phần nghìn.
Bạc 925 (sterling)
Có 925 phần nghìn bạc, tức 92,5%, còn lại thường là đồng. Đây là tiêu chuẩn phổ biến nhất của trang sức bạc trên thế giới. Ký hiệu thường thấy: “925”, “S925”, “Sterling”. Bạc 925 đủ cứng cho nhẫn, vòng, dây chuyền, đánh bóng sáng, nhưng sẽ xỉn theo thời gian.
Bạc ta
“Bạc ta” là tên gọi dân gian ở Việt Nam, thường chỉ bạc có hàm lượng cao, làm thủ công ở các làng nghề, hay dùng cho vòng trẻ em, vòng người lớn tuổi, đồ thờ. Vấn đề là “bạc ta” không phải tiêu chuẩn có ký hiệu cố định: có nơi dùng cho bạc 99, có nơi cho bạc 95, có nơi chỉ là cách gọi bạc làm trong nước. Muốn biết chắc, hỏi hàm lượng cụ thể và xem có ghi trên hoá đơn không.
Bạc Thái, bạc Ý
Đây chủ yếu là tên gọi kiểu làm, kiểu thiết kế hơn là hàm lượng:
- Bạc Thái: thường chỉ kiểu bạc chạm hoa văn cầu kỳ, làm đen phần chìm để nổi họa tiết (xi đen giả cổ), phong cách trang sức Thái Lan. Hàm lượng thường là 925 nhưng không đảm bảo.
- Bạc Ý: thường chỉ dây chuyền bạc 925 mắt xích máy đều, sáng bóng, có khi mạ thêm lớp chống xỉn. Tên gợi xuất xứ nhưng nhiều sản phẩm làm ở nơi khác.
🔴 Bạc xi, bạc mạ: có khi không phải bạc
Đây là chỗ người mua hay bị nhầm nhất. “Bạc xi” trong cách nói chợ có thể chỉ hai thứ khác hẳn nhau:
- Bạc thật được xi (mạ) thêm một lớp bên ngoài, thường là rhodium cho trắng sáng và chống xỉn, hoặc xi vàng. Lõi vẫn là bạc. Đây là hàng tốt.
- Kim loại khác (đồng, hợp kim kẽm, sắt) được xi một lớp bạc mỏng bên ngoài. Lõi không phải bạc. Lớp xi mòn sau một thời gian, lộ màu vàng đồng hoặc xám, và người nhạy cảm có thể dị ứng với kim loại lõi (thường có niken).
Câu hỏi đúng không phải “có phải bạc xi không” mà là “lõi bên trong là gì, hàm lượng bao nhiêu”. Hoá đơn nên ghi rõ.
Kiểm tương đối ở nhà
- Ký hiệu: tìm “925”, “S925”, “999” ở mặt trong nhẫn, móc khoá. Ký hiệu có thể bị đóng giả, nhưng không có ký hiệu thì càng cần hỏi.
- Nam châm: bạc không hút nam châm. Món “bạc” hút nam châm mạnh thì lõi có sắt.
- Chỗ mòn: soi mặt trong nhẫn, mép vòng, chỗ hay cọ. Lộ màu vàng đồng hoặc xám khác hẳn là dấu hiệu lớp xi trên kim loại khác.
- Xỉn đen: bạc thật xỉn dần thành vàng nâu rồi đen theo thời gian, lau bằng khăn đánh bạc là sáng lại. Đồ mạ thì khi lau mạnh có thể lộ lõi.
- Thử axit, máy đo: tiệm bạc có bộ thử axit và máy đo hàm lượng. Không tự thử axit ở nhà.
Bạc đen: không phải bạc giả, không phải “hút độc”
Bạc xỉn đen là do bạc phản ứng với hợp chất lưu huỳnh trong không khí, mồ hôi, mỹ phẩm, nước suối khoáng, thức ăn như trứng, hành tỏi. Lớp đen là bạc sunfua. Người ra mồ hôi nhiều, môi trường ẩm, gần nguồn lưu huỳnh thì bạc đen nhanh hơn. Lời đồn “bạc đen là bạc hút độc, cơ thể có độc” không có cơ sở khoa học; cũng không nên dùng vòng bạc để “thử gió”, “thử độc” cho trẻ thay vì đưa trẻ đi khám khi ốm.
Vòng bạc cho trẻ nhỏ: điều nên cân nhắc
Ở nhiều gia đình Việt, vòng bạc cho trẻ sơ sinh là món quà truyền thống. Nếu gia đình muốn giữ tập tục này, vài điều nên cân nhắc: chọn bạc hàm lượng rõ ràng, không mạ, không có chi tiết nhỏ rời (lục lạc, hạt) mà trẻ có thể cắn đứt và nuốt; vòng tay, vòng chân phải đủ rộng để không siết khi trẻ lớn nhanh, kiểm mỗi tuần; không đeo vòng cổ cho trẻ nhỏ vì nguy cơ siết. Các bài trong mục Dị ứng và bên Trang Sức Phong Thủy có hướng dẫn kỹ hơn về trang sức cho trẻ. Và như đã nói, vòng bạc đen đi không phải công cụ chẩn đoán bệnh; trẻ ốm thì đưa đi khám.
Giá bạc: trả cho kim loại hay cho công
Bạc rẻ hơn vàng rất nhiều tính theo trọng lượng, nên giá một món bạc phần lớn là tiền công, thiết kế, thương hiệu, không phải tiền kim loại. Hai chiếc nhẫn bạc cùng nặng có thể chênh giá nhiều lần vì một chiếc làm tay chạm khắc tinh xảo, chiếc kia đúc hàng loạt. Khi bán lại cho tiệm, bạn thường chỉ được trả theo trọng lượng bạc, nên đừng mua bạc với kỳ vọng giữ giá.
Chăm sóc bạc
- Lau bằng khăn đánh bạc chuyên dụng sau khi đeo.
- Cất trong túi kín khí hoặc hộp có gói chống xỉn.
- Tháo ra khi tắm biển, hồ bơi, suối khoáng, khi dùng chất tẩy.
- Bạc xi rhodium: lau nhẹ, không dùng kem đánh bạc mài mòn, vì sẽ làm mòn lớp xi.
- Bạc Thái có phần đen giả cổ: không ngâm dung dịch tẩy đen, sẽ mất họa tiết.
Nói gọn lại
Bạc 925 là tiêu chuẩn phổ biến với 92,5% bạc. “Bạc ta” là tên dân gian cho bạc hàm lượng cao, không có ký hiệu cố định. “Bạc Thái”, “bạc Ý” chủ yếu là tên kiểu làm. “Bạc xi” có thể là bạc thật được mạ thêm, hoặc kim loại khác chỉ phủ lớp bạc mỏng; hãy hỏi lõi là gì. Bạc đen là phản ứng với lưu huỳnh, lau là sáng lại.