Chấu giữ đá: năm dấu hiệu chấu mòn, cách tự kiểm ở nhà và vì sao mất đá thường xảy ra không báo trước
Mục “Sửa chữa” đã có các bài về việc nào sửa được, sửa dây và khoá, làm lại món cũ, chỉnh cỡ nhẫn và cách xử lý khi mất. Bài này nói về một bộ phận nhỏ nhất mà quyết định số phận viên đá: chấu, những móng kim loại nhỏ ôm lấy đá trên nhẫn, mặt dây, bông tai. Hầu hết những lần mất đá mà chủ nhân “không biết rơi lúc nào” đều bắt đầu từ chấu mòn.
Vì sao chấu mòn
- Ma sát hằng ngày: chấu ở mặt ngoài nhẫn cọ vào túi quần, tay nắm cửa, bàn phím, tay lái, chăn gối. Vàng và bạc mềm hơn hầu hết mọi thứ chúng cọ vào.
- Móc kéo: chấu cao móc vào sợi len, tóc, khăn, bị kéo cong dần.
- Va đập: một cú va có thể làm chấu nứt chân mà không gãy ngay.
- Hoá chất: clo trong nước bể bơi, chất tẩy rửa làm hợp kim vàng tuổi thấp giòn theo thời gian.
Chấu bạc và vàng tuổi cao (mềm) mòn nhanh hơn chấu vàng 14K, 18K và bạch kim. Tay thuận, tay hay làm việc cũng là yếu tố: nhẫn đeo tay phải ở người thuận tay phải thường mòn nhanh hơn rõ rệt so với cùng chiếc nhẫn đeo tay trái. Người làm vườn, nấu bếp, tập tạ, leo núi thấy chấu mòn chỉ sau vài năm là chuyện bình thường.
Năm dấu hiệu cần chú ý
- Đầu chấu mỏng, dẹt, không còn tròn đầy như lúc mới.
- Chấu cong, hở: nhìn nghiêng thấy khe sáng giữa chấu và mép đá.
- Đá lắc: cầm nhẫn gần tai, lắc nhẹ, nghe tiếng lách cách; hoặc dùng đầu tăm gỗ đẩy nhẹ viên đá xem có xê dịch.
- Chấu móc vào vải, tóc thường xuyên hơn trước: đầu chấu đã bị kéo vểnh.
- Đá xoay trong ổ: vị trí đá lệch so với lúc mua.
Tự kiểm ở nhà mỗi tháng một lần
- Rửa sạch nhẫn để nhìn rõ.
- Soi bằng kính lúp hoặc chụp ảnh phóng to bằng điện thoại, nhìn từng chấu từ trên xuống và từ bên cạnh.
- Lắc nghe tiếng, dùng tăm gỗ đẩy nhẹ đá (không dùng kim loại nhọn để cạy).
- Lướt đầu ngón tay quanh mép: chấu sắc, vểnh là dấu hiệu bị kéo.
- Chụp lại ảnh mỗi lần để so sánh theo thời gian.
🔴 Thấy dấu hiệu: tháo ra ngay, đừng đeo thêm “vài hôm”
Đây là phần quan trọng nhất. Viên đá trong chấu đã lỏng có thể rơi bất cứ lúc nào: khi rửa tay, khi kéo găng, khi lấy đồ trong túi. Khi rơi, nó thường rơi ở nơi không bao giờ tìm lại được: lỗ thoát nước bồn rửa, bãi cỏ, sàn xe buýt. Khi thấy dấu hiệu, tháo nhẫn ra, cất vào hộp, mang tới thợ sớm nhất. Với viên đá giá trị, đừng tiếc vài ngày không đeo.
Bông tai và mặt dây cũng có chấu
Người ta hay kiểm nhẫn mà quên bông tai và mặt dây. Bông tai đính đá bị kéo mỗi lần chải tóc, thay áo, đội mũ bảo hiểm; mặt dây đính đá cọ vào cổ áo, vào dây đai túi. Chấu ở những món này cũng mòn và cong. Thêm một điểm nữa: chốt bông tai và khoen nối mặt dây cũng mòn; kiểm cùng lúc với chấu. Mất một chiếc bông tai thường đau hơn mất một viên đá nhỏ, vì cả đôi mất giá trị.
Thời điểm nên mang đi kiểm định kỳ
- Nhẫn đeo hằng ngày: mỗi năm một lần, hoặc sớm hơn nếu làm việc tay chân.
- Sau một cú va mạnh, dù nhìn không thấy gì.
- Trước chuyến đi xa, đặc biệt đi biển, đi núi.
- Trước khi đổi chủ: tặng con, trao lại món gia truyền.
- Khi mua món cũ, hàng ký gửi: luôn kiểm chấu trước khi đeo.
Nhiều tiệm kim hoàn kiểm chấu và làm sạch nhanh với chi phí thấp hoặc miễn phí. Đây là khoản đầu tư rẻ nhất để giữ viên đá.
Các cách sửa
- Nắn lại chấu: nếu chấu chỉ hơi hở mà còn dày. Nhanh, rẻ.
- Bọc lại đầu chấu: thợ hàn thêm kim loại lên đầu chấu đã mòn, rồi tạo hình lại. Phổ biến nhất.
- Thay chấu: cắt chấu cũ, hàn chấu mới. Khi chấu mòn tới chân.
- Thay cả ổ: khi nhiều chấu cùng mòn, ổ cũ yếu. Đắt hơn nhưng bền lâu.
- Đổi kiểu ổ: chuyển từ chấu cao sang viền ôm (bezel) cho người làm việc tay chân, ít móc kéo hơn.
Khi hàn chấu, thợ dùng nhiệt. Hãy nói rõ loại đá và các xử lý của nó (đá tẩm dầu, đá lấp nứt, opal, ngọc lục bảo, đá chiếu xạ), để thợ tháo đá hoặc bảo vệ đá trước khi hàn.
Chọn kiểu ổ từ đầu cho bền
- Sáu chấu an toàn hơn bốn chấu: mất một chấu đá vẫn được giữ.
- Chấu thấp ít móc kéo hơn chấu cao, đổi lại đá ít lấp lánh hơn một chút.
- Viền ôm bảo vệ cạnh đá tốt nhất, hợp đeo hằng ngày.
- Đá tấm nhỏ đính hạt (pavé): đẹp nhưng mỗi viên giữ bằng chấu rất nhỏ, dễ rụng; cần kiểm thường xuyên hơn.
Bảo hiểm và chụp ảnh
Với món giá trị, chụp ảnh rõ nhẫn từ nhiều góc, giữ hoá đơn, giấy kiểm định đá. Một số tiệm có chính sách kiểm chấu miễn phí định kỳ cho khách đã mua; hỏi và tận dụng. Nếu có bảo hiểm trang sức, đọc kỹ điều khoản về mất đá do chấu mòn, vì nhiều hợp đồng loại trừ mất mát do hao mòn thông thường.
Nói gọn lại
Đá rơi thường do chấu mòn dần, không phải một cú va. Mỗi tháng rửa sạch, soi chấu, lắc nghe tiếng, đẩy nhẹ đá bằng tăm gỗ. Thấy chấu mỏng, hở, đá lắc là tháo ra và mang đi thợ ngay. Sửa bằng nắn, bọc, thay chấu hoặc đổi ổ; nói rõ loại đá trước khi thợ hàn. Chọn sáu chấu, chấu thấp hoặc viền ôm nếu đeo hằng ngày.