Thép 316L, titan, tungsten: trang sức “không đen, không gỉ” bền tới đâu và điều ít ai nói
Mục “Chất liệu” đã có bài về kim loại trong trang sức nói chung và về bạc. Bài này dành cho nhóm kim loại không quý nhưng ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt ở trang sức nam, nhẫn cặp, trang sức thời trang: thép không gỉ 316L, titan và tungsten. Chúng thường được quảng cáo là “không đen, không gỉ, không phai”. Phần lớn đúng, nhưng có những điều người bán ít nhắc.
Thép không gỉ 316L
- Là gì: một loại thép không gỉ có crôm, niken, molypden, chống ăn mòn tốt, được dùng trong cả dụng cụ y tế.
- Ưu điểm: rẻ, khá cứng, ít xỉn, chịu nước, mồ hôi tốt. Đeo đi bơi, tập thể dục thoải mái hơn bạc.
- Nhược điểm: có chứa niken. Phần lớn người đeo không sao vì niken bị “khoá” trong hợp kim, nhưng người dị ứng niken nặng vẫn có thể phản ứng. Nặng tay hơn titan.
- Lưu ý: trên thị trường có nhiều hàng ghi “316L” nhưng thực ra là thép kém hơn, gỉ đốm sau vài tháng. Mua ở nơi có uy tín.
Titan
- Là gì: kim loại nhẹ, bền, được dùng làm khớp nhân tạo, ốc vít xương, khung máy bay.
- Ưu điểm: rất nhẹ, chống ăn mòn tốt, titan nguyên chất hoặc loại dùng cho y tế thường ít gây dị ứng, hợp người nhạy cảm với niken.
- Nhược điểm: có thể xước bề mặt theo thời gian (dù khó móp), khó chỉnh cỡ, khó hàn sửa với thợ kim hoàn thông thường.
- Màu: titan có thể được nhuộm màu bằng phương pháp điện hoá (anodize) ra xanh, tím, vàng; lớp màu này mỏng, có thể mòn ở chỗ hay cọ.
Tungsten carbide
- Là gì: hợp chất tungsten với cacbon, thường kết dính bằng một kim loại khác. Rất cứng, dùng làm mũi khoan, dao cắt công nghiệp.
- Ưu điểm: cực kỳ chống xước, giữ bóng gần như mãi mãi, nặng tay tạo cảm giác chắc.
- Nhược điểm: giòn. Rơi xuống nền gạch có thể nứt vỡ. Không chỉnh cỡ được. Một số loại dùng chất kết dính coban có thể gây kích ứng da ở người nhạy cảm; loại dùng niken cũng vậy.
🔴 Điều ít ai nói: khi cần cắt nhẫn khẩn cấp
Đây là phần quan trọng nhất về an toàn. Khi ngón tay bị thương, sưng lên mà nhẫn không tháo được, nhân viên y tế cần cắt nhẫn. Dụng cụ cắt nhẫn thông dụng làm cho vàng, bạc, đồng.
- Tungsten không cắt được bằng dụng cụ thường; nó được xử lý bằng cách dùng kìm chuyên dụng bóp vỡ, vì nó giòn.
- Titan và thép cứng hơn vàng bạc nhiều, cần dụng cụ cắt chuyên dụng, mất thời gian hơn.
Người làm nghề tay chân, thợ máy, thợ điện, người chơi thể thao va chạm nên cân nhắc điều này khi chọn nhẫn đeo hằng ngày. Một lựa chọn an toàn hơn là nhẫn silicon khi làm việc. Và nếu phải đi cấp cứu vì ngón tay, nói ngay chất liệu nhẫn với nhân viên y tế. Bài bên mục Sửa chữa có hướng dẫn chi tiết.
Không chỉnh cỡ được: chọn cỡ cho đúng ngay từ đầu
Khác vàng bạc, nhẫn titan, tungsten, phần lớn nhẫn thép không thể nới hay thu cỡ. Nếu mua sai cỡ, thường phải đổi chiếc khác. Hãy đo cỡ cẩn thận vào cuối ngày, và hỏi chính sách đổi cỡ trước khi mua. Với nhẫn cưới, nhẫn cặp, nhiều người chọn vàng một phần vì lý do này: mười năm sau tay to lên vẫn nới được.
Màu đen, màu vàng: lớp mạ PVD
Thép và tungsten màu đen, vàng, vàng hồng thường được phủ một lớp mạ bằng công nghệ bay hơi trong chân không (PVD). Lớp này bền hơn mạ điện thông thường nhiều, nhưng vẫn có thể mòn ở mép, ở chỗ hay cọ sau thời gian dài, lộ màu kim loại bên dưới. Nó không phải màu của chính kim loại.
Giá trị bán lại
Thép, titan, tungsten gần như không có giá trị bán lại theo trọng lượng kim loại như vàng bạc. Giá bạn trả là giá thiết kế và gia công. Đó không phải nhược điểm nếu bạn mua để đeo; chỉ đừng coi chúng là tài sản.
Thép, titan, tungsten và máy dò kim loại
Một câu hỏi hay gặp của người đi máy bay: trang sức thép, titan có làm cổng an ninh kêu không. Thép không gỉ có thể làm máy dò phản ứng tuỳ khối lượng và độ nhạy; titan và tungsten thường ít gây chú ý hơn với trang sức nhỏ, nhưng không có gì bảo đảm. Cách đơn giản là bỏ trang sức vào khay theo hướng dẫn của nhân viên an ninh. Với người có kim loại cấy ghép trong người (đinh, nẹp xương), trang sức titan là cùng họ vật liệu và thường không gây vấn đề gì khi đeo.
Vệ sinh và giữ bóng
Ba loại này dễ chăm nhất trong các kim loại trang sức: rửa nước ấm xà phòng, lau khô. Thép có thể dùng kem đánh bóng thép cho mặt bóng; mặt mờ (xước mịn cố ý) thì không đánh bóng kẻo loang. Titan nhuộm màu tránh chà mạnh. Tungsten gần như không cần đánh bóng, nhưng nên cất riêng để không làm xước các món vàng bạc khác trong hộp.
Chọn loại nào
- Muốn rẻ, bền, ít xỉn, đeo đi bơi: thép 316L chính hãng.
- Da nhạy cảm, muốn nhẹ: titan loại dùng cho y tế.
- Muốn không bao giờ xước: tungsten, chấp nhận giòn và không chỉnh cỡ được.
- Làm nghề tay chân: nhẫn silicon khi làm việc, nhẫn kim loại để dành lúc khác.
Nói gọn lại
Thép 316L rẻ, bền, ít xỉn nhưng có niken; titan nhẹ, ít gây dị ứng; tungsten cực chống xước nhưng giòn. Cả ba gần như không chỉnh cỡ được và không có giá trị bán lại theo kim loại. Lớp màu đen, vàng thường là mạ PVD có thể mòn. Và quan trọng: nhẫn tungsten, titan, thép không cắt được bằng dụng cụ thường khi ngón tay bị thương; nói rõ chất liệu khi cần cấp cứu.